مقدمه
فرآورده های حاصل از پالایش نفت خام، در طیف گستردهای از کاربردهای صنعتی و حملونقل نقش محوری ایفا میکنند. این روغنها شامل روانکارهای موتور و صنعتی، روغنهای هیدرولیک، گریسها و سوختهای سنگین و سبک هستند که هر یک ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی منحصر به فردی دارند. ترکیب روغنهای نفتی از هزاران هیدروکربن زنجیرهای متفاوت تشکیل شده که بسته به نوع خوراک پالایشگاهی، شرایط واکنش و برشهای تقطیری، میتواند تغییر قابلتوجهی نشان دهد. به دلیل پیچیدگی ساختار مولکولی و حساسیت عملکردی روغنهای نفتی، کنترل پارامترهایی چون گرانروی، نقطه ریزش، نقطه اشتعال، پایداری حرارتی و مقاومت در برابر اکسیداسیون از اهمیت فوقالعادهای برخوردار است. برای مثال، یک روغن موتور با گرانروی نامناسب میتواند باعث افزایش سایش و کاهش کارایی پیشرانه شود، یا یک روغن هیدرولیک با نقطه ریزش بالا ممکن است در دماهای پایین جاری نشود و سامانههای هیدرولیک را دچار اختلال کند.
ضمن آن که خواص روغنهای نفتی نهتنها تحت تأثیر منشاء جغرافیایی نفت خام، بلکه تحت تأثیر فرآیندهای پالایش و استفاده از افزودنیهای ویژه نیز قرار میگیرد. از این رو، انجام آزمونهای دقیق و استاندارد در آزمایشگاههای کنترل کیفیت، ضامن تطابق روغنهای نفتی با نیازهای عملیاتی و استانداردهای بینالمللی (مانند ISO و API) است. این آزمونها امکان شناسایی زودهنگام مشکلات کیفیتی، بهینهسازی فرمولاسیون و تضمین عملکرد مطمئن تجهیزات را فراهم میکنند و در نهایت به افزایش عمر مفید و کاهش هزینههای تعمیر و نگهداری میانجامند.
اهمیت آزمونها
- ایمنی و پیشگیری از حوادث:
آزمون نقطه اشتعال (Flash Point) و نقطه ریزش (Pour Point) تضمین میکنند که روغنهای نفتی در دماهای عملیاتی استاندارد، نه نقطه اشتعال ناخواستهای داشته باشند و نه در سرما جاری نمانند.
- بهینهسازی عملکرد مکانیکی:
شاخص گرانروی (Viscosity Index) و گرانروی در دماهای پایین و بالا (Low- & High-Temperature Viscosity) تعیین میکنند که روغن موتور، هیدرولیک یا صنعتی در گستره دمایی وسیع، ویژگی روانکنندگی مناسب را حفظ کند و از سایش قطعات جلوگیری نماید.
- کنترل خوردگی و حفاظت از سطوح فلزی :
تعیین عدد اسیدی با تیترومتری اتوماتیک نشان میدهد که روغنهای روانکار تا چه حد میتوانند اسیدهای حاصل از اکسیداسیون یا سولفورزدایی را خنثی کنند و مانع خوردگی قطعات فلزی شوند.
انواع آزمونهای روغنهای نفتی
- Open Flash Point – ASTM D92
- Close Flash Point – ASTM D93
- Pour Point – ASTM D97
- Kinematic Viscosity at 40 °C – ASTM D445
- Kinematic Viscosity at 100 °C – ASTM D445
- Index viscosity – ASTM D445
- Distillation Unit – ASTM D86
دستگاههای مورد استفاده در آزمونهای نفتی
- Pensky-Martens & Cleveland Open Cup Flash Point Tester
- Digital Pour Point Apparatus
- Ubbelohde / Cannon-Fenske Viscometers & Rotational Rheometers
- Rancimat
دستگاه کارل فیشر
یک دستگاه آزمایشگاهی است که برای اندازهگیری دقیق میزان آب (رطوبت) در مواد مختلف استفاده میشود. این دستگاه بر اساس واکنش شیمیایی بین ید و آب (روش تیتراسیون کارل فیشر) عمل میکند و در صنایع مختلفی مانند داروسازی، پتروشیمی، غذایی و آزمایشگاههای کنترل کیفیت کاربرد دارد. مکانیسم دستگاه های موجود به دو روش کولومتری و ولومتری می باشد. این دستگاه توان اندازه گیری آب از محدوده میلی گرم در لیتر تا درصد را دارد. هم چنین دستگاه کارل فیشر کولومتری جهت اندازه گیری و تعیین مقـــدار اندیس برم مورد استـفـــاده قــرار می گیرد.
بدون دیدگاه